به گزارش خبرگزاری حوزه، عزت نفس، بنیان سلامت روان و شخصیت نوجوان است؛ باوری که او را در برابر فشار همسالان، مقایسه‌های فضای مجازی و چالش‌های دوران بلوغ مقاوم می‌کند. در نشست سوم از سلسله نشست‌های «مهارت ارتباط و همدلی در خانواده» با عنوان «خانه‌ی گفتگو»، خانم زهرا ابراهیمی، کارشناس اخلاق، در جلسه پاسخگویی برخط «رویکردهای تربیتی در پرورش عزت‌نفس نوجوان» به بررسی این موضوع پرداختند. آنچه در ادامه می‌خوانید خلاصه‌ای از مهم‌ترین مباحث این نشست است.
نوجوانی؛ دوره حساس استقلال‌خواهی
نوجوانی یکی از حساس‌ترین دوره‌های زندگی است؛ دوره‌ای که فرزند ما کم‌کم می‌خواهد مستقل شود، خودش تصمیم بگیرد، نظر خودش را داشته باشد و جایگاهش را هم در خانه و هم در جامعه پیدا کند. از طرفی، نظر بقیه هم برایش بسیار مهم است؛ ممکن است خودش را با دوستانش مقایسه کند، نسبت به ظاهرش حساس شود و حتی اگر تأییدش نکنند ناراحت شود. پس ما با شرایط خاصی در دوره نوجوانی مواجه هستیم و به همین دلیل، عزت نفس نوجوان اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
عزت نفس چیست؟
اصلاً عزت نفس یعنی چه؟ عزت نفس یعنی نوجوان احساس کند به عنوان یک انسان ارزش دارد؛ نه اینکه فقط مثلاً وقتی نمره خوب می‌گیرد ارزش دارد، یا وقتی موفق می‌شود، یا دیگران از او تعریف می‌کنند. نوجوان باید بپذیرد و به این باور برسد — و والدین کمک کنند که فرزندشان به این باور برسد — که حتی وقتی اشتباه می‌کند یا شکست می‌خورد، باز هم ارزش دارد و در آن زمان هم نباید خودش را بی‌ارزش تلقی کند. البته منظورمان این نیست که اشتباه‌های نوجوان را نادیده بگیریم و خطایش را نپذیریم؛ نه، نوجوان باید مسئولیتش را بپذیرد و پیامدهای رفتارش هم باید برایش مشخص شود، ولی به خاطر خطا و اشتباه نباید شخصیت انسانی او را زیر سؤال ببریم. این مبنای دینی هم دارد؛ خداوند در قرآن به آن کرامت ذاتی که به بشر بخشیده اشاره می‌کند و تعبیر «کرمنا بنی آدم» دقیقاً از همان کرامت ذاتی انسان پرده برمی‌دارد.
رفتارهایی که عزت نفس نوجوان را تخریب می‌کند
حالا سؤال این است که چه رفتارهایی از طرف ما والدین می‌تواند عزت نفس نوجوان را تضعیف و تخریب کند؟
۱. مقایسه کردن: یکی از رفتارهای خطرناک والدین، بحث مقایسه کردن است؛ ممکن است مقایسه با سایر نوجوان‌ها هم نباشد، مثلاً با سایر اعضای خانواده باشد: «ببین خواهرت چقدر موفق است» یا «چقدر نمره‌اش خوب شده، چرا تو مثل او نیستی؟» همین مقایسه کردن می‌تواند سم مهلکی برای عزت نفس نوجوان ما باشد.
۲. تحقیر و برچسب زدن: مورد بعدی تحقیر و برچسب زدن است؛ کلماتی که به بچه‌هایمان می‌گوییم: «تو تنبلی»، «بی‌عرضه‌ای»، «استعداد نداری». شاید این‌ها از نظر ما یک تذکر ساده باشد، اما به مرور تبدیل می‌شود به آن تصویر ذهنی که نوجوان از خودش دارد.
۳. محبت مشروط: یکی دیگر، محبت مشروط است؛ اگر من فقط محبت خودم را مشروط به موفقیت بچه‌ام بکنم و در سایر موارد نسبت به فرزندم محبت نداشته باشم، این هم می‌تواند منجر به تضعیف عزت نفس شود.
۴. انتقاد از ظاهر و کنترل بیش از حد: انتقاد کردن از ظاهرش، کنترل بیش از حدش، اینکه اجازه ندهیم خودش تصمیم بگیرد و به او مسئولیت ندهیم، همه این‌ها می‌تواند عزت نفس نوجوان من را تخریب کند.
راهکارهای تقویت عزت نفس نوجوان
حالا چطور می‌توانیم این عزت نفس را تقویت کنیم و پرورش دهیم؟
۱. محبت نامشروط: اول از همه، گفتم محبت خودمان را به موفقیت و نمره خوب وابسته نکنیم؛ نوجوان باید بداند حتی اگر خطا کرد، اشتباه کرد، گناه کرد، هنوز هم والدین دوستش دارند.
۲. تمرکز بر تلاش به جای نتیجه: نکته دوم اینکه روی نتیجه متمرکز نشویم؛ کاری نداشته باشیم که نمره‌اش چند می‌شود، کاری نداشته باشیم که در این مسابقه برنده می‌شود یا نه؛ ما باید به تلاش و پشتکاری که داشته ارزش بدهیم.
۳. مسئولیت دادن متناسب با سن: مورد سوم اینکه به او مسئولیت بدهیم؛ اجازه بدهیم متناسب با سن، شرایط و توانمندی‌هایش کاری را بر عهده بگیرد، حتی اگر احتمال اشتباه هست، باز هم این مسئولیت را به او بدهیم و فرصت تجربه کردن را به او بدهیم تا توانایی‌های خودش را بشناسد.
۴. فرصت حل مسئله: نکته بعدی اینکه اگر نوجوان ما با مشکلی مواجه شد، سریع به جای او تصمیم نگیریم و به جای او مشکل را حل نکنیم؛ حرفش را گوش دهیم، کمکش کنیم، راهنمایی‌اش کنیم، ولی اجازه دهیم مشکل را خودش حل کند.
۵. باز گذاشتن مسیر اصلاح: مورد بعدی اینکه اگر اشتباه کرد، مسیر اصلاح را برایش نبندیم؛ اینکه دائماً سرزنشش کنیم و تخریب شخصیت داشته باشیم بسیار آسیب‌زاست؛ باید کمکش کنیم و اجازه آن خطا را هم به او بدهیم.
نقش فضای مجازی و سواد رسانه‌ای
یک نکته دیگر در رابطه با فضای مجازی است؛ فضای مجازی دائماً باعث می‌شود نوجوان با تصاویر زیبا، موفقیت‌ها و ظاهر بی‌نقص زندگی دیگران مواجه شود و همین باعث می‌شود احساس خودکم‌بینی داشته باشد. اینجا باز وظیفه والدین بسیار مهم است؛ اینکه آگاهی فرزندانمان را بالا ببریم، سواد رسانه‌ای آن‌ها را بالا ببریم و آن‌ها را به این باور برسانیم که ارزش هر فرد را نمی‌توان با لایک و دنبال‌کننده مشخص کرد.
جمع‌بندی
پس در تربیت فرزند باید حرمت و ارزش انسانی بچه‌ام را حفظ کنم، فرصت اشتباه به او بدهم، کمکش کنم اشتباهش را جبران کند و راه اصلاح را برایش باز بگذارم. قرار نیست من نوجوانی تربیت کنم که همیشه بهترین باشد یا همه از او تعریف کنند یا هیچ اشتباهی نداشته باشد؛ نه، من قرار است نوجوانی تربیت کنم که اگر اشتباه کرد، اشتباهش را بپذیرد و برای جبران و اصلاح آن قدم بردارد. این روش‌ها می‌تواند به تقویت عزت نفس نوجوان من کمک کند.
نظر شما